VOGELS BEGRIJPEN · Roofvogels
Sperwer
Accipiter nisus
Een korte flits tussen bomen en tuinen.
Een sperwer kan even boven een tuin verschijnen en meteen verdwijnen. Korte brede vleugels, een lange staart en snelle slagen afgewisseld met glijden passen bij jacht op andere vogels. Hij maakt de verbinding tussen vogelrijke tuin en voedselweb zichtbaar. Het is een natuurlijke roofvogel, geen fout in een tuin die veel mezen aantrekt.
Sperwer in het kort
- Hoe herken je deze vogel?
- De sperwer is grijzig boven en licht met dwarsbandering onder. De lange staart is gebandeerd en heeft vrij hoekige vormen. De kop steekt in vlucht niet ver naar voren. Vrouwtjes zijn groter dan mannetjes, maar zonder vergelijking is formaat lastig te schatten.
- In welk leefgebied vind je deze soort?
- Dichter bos kan broedruimte bieden, terwijl tuinen, parken en open boerenland voor voedsel worden bezocht. De jachtplek kan ver van het nest liggen. Een waarneming in een tuin is dus geen nestaanwijzing.
- Wanneer komt deze vogel in Nederland voor?
- Veel Nederlandse broedvogels blijven. Vogels uit noordelijke en noordoostelijke broedgebieden trekken naar West- en Zuidwest-Europa en kunnen Nederland passeren of hier overwinteren. De trek loopt overdag en kan langs kustlijnen worden gebundeld.
VAN VOGELKENNIS NAAR EEN DAG BUITEN
Maak van je nieuwsgierigheid een bestemming.
Wil je sperwer leren ontdekken? Verbind het vogeljaar met een gebied en bekijk hoe je daar op pad kunt.
Veel Nederlandse broedvogels blijven. Vogels uit noordelijke en noordoostelijke broedgebieden trekken naar West- en Zuidwest-Europa en kunnen Nederland passeren of hier overwinteren. De trek loopt overdag en kan langs kustlijnen worden gebundeld.
Bekijk het hele vogeljaar
JOUW GEBIEDSKEUZE
Abtskolk & De Putten
Brakke plassen, oude sloten & natte polderweiden
Ontdek het gebied & bereid je bezoek voorBegin bij de bezoekgids
Hier is nog geen volledige wandeling op de site beschikbaar. Bekijk de gebiedsgids voor de beschikbare bezoekmogelijkheden en toegang.
Blijf op de paden, geef vogels de ruimte en controleer de toegang voor vertrek.
01 · LEER HET ZOEKBEELD KENNEN
Zo herken je de sperwer.
Vergelijk vorm, tekening en gedrag. Leeftijd, geslacht en seizoen kunnen het uiterlijk veranderen.
KIJK NAAR DE COMBINATIE
Lange staart achter korte vleugels
De sperwer is grijzig boven en licht met dwarsbandering onder. De lange staart is gebandeerd en heeft vrij hoekige vormen. De kop steekt in vlucht niet ver naar voren. Vrouwtjes zijn groter dan mannetjes, maar zonder vergelijking is formaat lastig te schatten.
Beoordeel vleugel-, staart- en kopverhouding samen.
VERGELIJKEN HELPT
Waar zit het verschil?
Havik
Een havik is doorgaans forser en heeft andere verhoudingen, maar grote vrouwelijke sperwers en mannelijke haviken kunnen verwarring geven. Alleen geschatte maat is niet genoeg.
Torenvalk
Een torenvalk heeft spitser gevormde vleugels en een andere bouw. Stil of snel vliegen is geen betrouwbaar onderscheid zonder profiel.
Vergelijk het vogelprofiel02 · LUISTER EN VOLG HET GEDRAG
Kekkerende en schrille roepen
Geluiden zijn vooral rond voortplanting en ouder-jongcontact relevant. Een jagende wintervogel kan veel stiller zijn. De opname is een hulpmiddel om gedrag te begrijpen, geen reden om een broedplek met lokgeluid te zoeken.
Luister afzonderlijk naar een volwassen roep en de bedelroep van een uitgevlogen jong.
03 · LEES HET LANDSCHAP
Lees het landschap.
Dichter bos kan broedruimte bieden, terwijl tuinen, parken en open boerenland voor voedsel worden bezocht. De jachtplek kan ver van het nest liggen. Een waarneming in een tuin is dus geen nestaanwijzing.
Dekking als jachtmiddel
Struiken en bomen maken een verrassingsaanval mogelijk. Hetzelfde groen biedt ook dekking aan prooivogels.
Open winterland
Vooral grotere vrouwtjes kunnen buiten de broedtijd opener land gebruiken. Mannen en vrouwen hoeven niet exact dezelfde voedselruimte te benutten.
Andere vogels als hoofdvoedsel
Kleine zangvogels vormen een belangrijke voedselbron. De grotere vrouwtjes kunnen grotere prooien aan dan mannetjes. De opgroeifase van sperwerjongen valt samen met een periode waarin veel jonge zangvogels beschikbaar zijn. Een vogelrijke tuin is daardoor ook onderdeel van een voedselweb.
Jongen vragen voedsel
De soort broedt in het late voorjaar en vroege zomer. Er wordt een nest gebouwd in een beschutte boomomgeving. Na het uitvliegen duurt het voeren nog voort. Bedelgeluiden kunnen die zorgfase verraden, maar openbaar advies hoort niet naar een nest- of verblijfplek te leiden.
04 · ELKE LEVENSFASE VERTELT IETS ANDERS
Het jaar van de sperwer.
Verken de maanden en lees wat er in de levenscyclus verandert. Ontdek wanneer de vogel broedt, trekt of overwintert.
Winterjacht
Vogels kunnen tuinen en open terrein gebruiken. Herkomst is niet uit de waarnemingsplek af te lezen.
Trek en broedvoorbereiding
Terugtrek en lokale paaractiviteit kunnen in hetzelfde seizoen voorkomen.
Broeden
Voedselvluchten verbinden de broedomgeving met vogelrijke gebieden.
Jongen en verdere zorg
Uitgevlogen jongen blijven nog afhankelijk van voedsel van ouders.
Najaarstrek en winter
Noordelijke gasten kunnen de lokale aanwezigheid aanvullen.
Een jaar met verschillende functies.
Veel Nederlandse broedvogels blijven. Vogels uit noordelijke en noordoostelijke broedgebieden trekken naar West- en Zuidwest-Europa en kunnen Nederland passeren of hier overwinteren. De trek loopt overdag en kan langs kustlijnen worden gebundeld.
Een winterse sperwer kan een plaatselijke vogel of een gast zijn. Zonder individuele kenmerken is herkomst niet vast te stellen.
05 · DE SAMENHANG ACHTER DE VOGEL
Een tuin is ook een voedselweb.
Veel zangvogels kunnen een sperwer aantrekken omdat hun aanwezigheid voedsel betekent. Dat is geen tegenspraak met een natuurvriendelijke tuin. Een goede uitleg laat ook roofvogels deel zijn van de beleving, zonder jacht dramatisch of moreel te framen.
06 · VAN VOGEL NAAR EEN PASSEND GEBIED
Kies wat jij wilt ontdekken.
Kies een landschap dat je aanspreekt en ontdek waar je kunt wandelen en kijken.
Noord-Holland
Abtskolk & De Putten
Brakke plassen, oude sloten & natte polderweiden
Een openbaar startpunt
Parkeerplaats De Putten, kruising Kamperkade/Hondsbosscheweg bij Schoorl. De routepagina wijst de hut als eerste onderdeel aan.
Friesland
Alde Feanen
Bos · Grasland · Heide · Veen & moeras · Water
Een openbaar startpunt
Entrees met parkeergelegenheid aan de Ds. van der Veenweg, Feanstersdyk en It Eilânsgrien in Earnewâld.
Noord-Brabant · Zuid-Holland
Biesbosch
Kreken, wilgenbos & open water
Een openbaar startpunt
Parkeerplaats Jantjesplaat. Vanaf het Biesbosch Museumeiland wandelen betekent extra kilometers; dat is niet dezelfde ronde van 4 km.
NEEM JE NIEUWSGIERIGHEID MEE
Leer de sperwer gericht bekijken.
- Bekijk verhouding van vleugels en staart.
- Let op snelle slagen gevolgd door glijden.
- Noteer of de vogel jaagt of alleen passeert.
- Houd havik open als formaat en kenmerken onvoldoende zichtbaar waren.
Observeer vanaf toegestane paden. Geef vogels rust bij nest- en verblijfplaatsen en speel geen lokgeluiden af.
VERDER KIJKEN
Vragen die je buiten kunt hebben.
Is een sperwer slecht voor tuinvogels?
Hij is een natuurlijke vogeljager en onderdeel van het voedselweb.
Zijn vrouwtjes groter?
Ja, en zij kunnen doorgaans grotere prooien pakken.
Zit er een nest naast mijn tuin?
Dat volgt niet uit een jachtwaarneming; voedselvluchten kunnen verder reiken.
Trekt hij weg?
Veel Nederlandse vogels blijven, terwijl noordelijke vogels kunnen passeren of overwinteren.