VOGELS BEGRIJPEN · steltlopers
Kemphaan
Calidris pugnax
De kemphaan verandert van uiterlijk en rol
Een kemphaan in april kan heel anders ogen dan dezelfde soort in augustus. De spectaculaire halskragen horen bij volwassen baltsende mannetjes, niet bij ieder individu. Vorm, gedrag en seizoensfase helpen meer dan één vaste foto.
Kemphaan in het kort
- Hoe herken je deze vogel?
- Een middelgrote steltloper met een relatief lange hals, bescheiden gebogen snavel en lichte staartzijden. Mannetjes zijn groter en dragen tijdens de balts sterk variabele kragen en koppluimen. Vrouwtjes en vogels buiten die fase missen dat uiterlijk; ook de pootkleur varieert.
- In welk leefgebied vind je deze soort?
- Natte korte vegetatie, ondiep zoet water en slikrijke randen leveren voedsel tijdens de trek. Het normale broedlandschap bestaat uit natte gras- en toendragebieden verder noordelijk en oostelijk.
- Wanneer komt deze vogel in Nederland voor?
- Voorjaarspassage is vooral in april en mei van belang. Veel vogels trekken na de broedtijd in juli tot september verder. Wintergebieden liggen onder meer in Afrika; een klein deel kan bij geschikte omstandigheden noordelijk blijven.
VAN VOGELKENNIS NAAR EEN DAG BUITEN
Maak van je nieuwsgierigheid een bestemming.
Wil je kemphaan leren ontdekken? Verbind het vogeljaar met een gebied en bekijk hoe je daar op pad kunt.
Voorjaarspassage is vooral in april en mei van belang. Veel vogels trekken na de broedtijd in juli tot september verder. Wintergebieden liggen onder meer in Afrika; een klein deel kan bij geschikte omstandigheden noordelijk blijven.
Bekijk het hele vogeljaarBegin met de herkenning en de kijktips hieronder voor je volgende wandeling.
01 · LEER HET ZOEKBEELD KENNEN
Zo herken je de kemphaan.
Vergelijk vorm, tekening en gedrag. Leeftijd, geslacht en seizoen kunnen het uiterlijk veranderen.
KIJK NAAR DE COMBINATIE
Herkenning in het veld
Een middelgrote steltloper met een relatief lange hals, bescheiden gebogen snavel en lichte staartzijden. Mannetjes zijn groter en dragen tijdens de balts sterk variabele kragen en koppluimen. Vrouwtjes en vogels buiten die fase missen dat uiterlijk; ook de pootkleur varieert.
Een middelgrote steltloper met een relatief lange hals, bescheiden gebogen snavel en lichte staartzijden
VERGELIJKEN HELPT
Waar zit het verschil?
Tureluur
Tureluur heeft een andere snavel- en pootcombinatie en een ander vluchtpatroon. Bij kemphaan zijn grootte en pootkleur variabel; herken niet op één kleur alleen.
Vergelijk het vogelprofiel02 · LUISTER EN VOLG HET GEDRAG
Eerst luisteren, dan kijken
De soort is buiten de balts veelal geen opvallende geluidsvogel. Gebruik bouw, gedrag en kleed; stil zijn is bij kemphaan geen teken van een mislukte waarneming.
Beluister de bronopname en let daarna buiten op het beschreven ritme; speel geen lokgeluid af.
03 · LEES HET LANDSCHAP
Lees het landschap
Natte korte vegetatie, ondiep zoet water en slikrijke randen leveren voedsel tijdens de trek. Het normale broedlandschap bestaat uit natte gras- en toendragebieden verder noordelijk en oostelijk.
Plasdras
Een mozaïek van ondiep water en nat gras kan meerdere manieren van voedselzoeken ondersteunen.
Nat grasland
Vegetatiestructuur en waterpeil zijn belangrijker dan alleen de oppervlakte van een perceel.
Zo komt deze vogel aan voedsel
Ongewervelden vormen veel van het menu, vooral in de voortplantingsfase. Buiten die tijd worden ook zaden en granen benut, onder meer in wintergebieden. Niet elk foeragerend groepje eet dus hetzelfde.
Broeden en opgroeien
Het vrouwtje verzorgt het broeden en de jongen. Het grondnest en de kuikens vragen rust. De baltsende mannetjes vertellen dus niet direct waar of hoeveel jongen opgroeien.
04 · ELKE LEVENSFASE VERTELT IETS ANDERS
Het jaar van de kemphaan.
Verken de maanden en lees wat er in de levenscyclus verandert. Ontdek wanneer de vogel broedt, trekt of overwintert.
Winter en opbouw trek
Veel vogels zijn zuidelijker; lokale winteraanwezigheid vraagt controle.
Voorjaar en baltskleed
Mannetjes kunnen kragen krijgen, maar niet elke vogel draagt ze.
Broeden en vroege terugkeer
Vrouwtjes dragen de broedzorg; vroege verplaatsingen kunnen al beginnen.
Najaar en winter
Voedselrijke tussenstops worden gebruikt op weg naar wintergebieden.
De vogel door het jaar
Voorjaarspassage is vooral in april en mei van belang. Veel vogels trekken na de broedtijd in juli tot september verder. Wintergebieden liggen onder meer in Afrika; een klein deel kan bij geschikte omstandigheden noordelijk blijven.
Een wintermelding is mogelijk, maar mag niet worden vertaald naar een vaste bezetting van alle Nederlandse plasdrasgebieden.
05 · DE SAMENHANG ACHTER DE VOGEL
Wat het leefgebied verklaart
Grote verschillen in uiterlijk en geslacht maken automatische tellingen ingewikkeld. Bovendien zegt een groep baltsende mannetjes niets rechtstreeks over broedsucces. De radar moet levensfase en type waarneming scheiden.
06 · VAN VOGEL NAAR EEN PASSEND GEBIED
Kies wat jij wilt ontdekken.
Kies een landschap dat je aanspreekt en ontdek waar je kunt wandelen en kijken.
Begin bij de leefwereld.
Gebruik de herkenning en kijktips hierboven voor je volgende wandeling.
Verken natuurgebieden op landschapNEEM JE NIEUWSGIERIGHEID MEE
Probeer dit buiten
- Bekijk meerdere vogels binnen dezelfde groep.
- Vergelijk halslengte en snavelvorm.
- Noteer wel of geen baltskraag zonder vogels uit te sluiten.
- Kijk naar het verschil tussen prikken in slik en zoeken in gras.
Observeer vanaf toegestane paden. Geef vogels rust bij nest- en verblijfplaatsen en speel geen lokgeluiden af.
VERDER KIJKEN
Vragen die je buiten kunt hebben.
Heeft elke kemphaan een kraag?
Nee. Die hoort vooral bij volwassen mannetjes in de baltsfase.
Zijn alle vogels in een groep even groot?
Nee. Het verschil tussen grotere mannetjes en kleinere vrouwtjes kan opvallend zijn.