VOGELS BEGRIJPEN · Zeevogels
Eider
Somateria mollissima
Boven water zichtbaar, onder water verbonden
De eider verbindt een opvallende eend met een wereld onder water. Boven zie je een krachtige driehoekige kop; onder het oppervlak zoekt hij naar schelpdieren en andere zeedieren. Op de Wadden laat een groep eiders daardoor iets zien over de voedselbodem die je vanaf de dijk niet kunt bekijken.
Eider in het kort
- Hoe herken je deze vogel?
- Een volwassen man in prachtkleed is sterk zwart-wit. De hals heeft een olijfgroene partij en de borst kan roze ogen. De lange lijn van voorhoofd naar snavel maakt de kop opvallend hoekig.
- In welk leefgebied vind je deze soort?
- Zout water vormt de kern van het leefgebied. In Nederland heeft het Waddengebied zowel een broed- als verblijfsfunctie; ook de mondingen van de Delta zijn relevant. Voor broeden worden onder meer eilanden, duinen en kwelders gebruikt. De zichtbare rustplek boven water en de bereikbare voedselbodem onder water horen bij één leefwereld.
- Wanneer komt deze vogel in Nederland voor?
- Veel noordelijke eiders trekken zuidwaarts langs Europese kusten. Dit is doorgaans geen trek tot diep in tropisch Afrika. Een deel blijft juist in of nabij het broedgebied overwinteren. Nederland ligt aan de zuidrand van de broedverspreiding.
VAN VOGELKENNIS NAAR EEN DAG BUITEN
Maak van je nieuwsgierigheid een bestemming.
Wil je eider leren ontdekken? Verbind het vogeljaar met een gebied en bekijk hoe je daar op pad kunt.
Veel noordelijke eiders trekken zuidwaarts langs Europese kusten. Dit is doorgaans geen trek tot diep in tropisch Afrika. Een deel blijft juist in of nabij het broedgebied overwinteren. Nederland ligt aan de zuidrand van de broedverspreiding.
Bekijk het hele vogeljaarBegin met de herkenning en de kijktips hieronder voor je volgende wandeling.
01 · LEER HET ZOEKBEELD KENNEN
Zo herken je de eider.
Vergelijk vorm, tekening en gedrag. Leeftijd, geslacht en seizoen kunnen het uiterlijk veranderen.
KIJK NAAR DE COMBINATIE
Zwart, wit en zachte kleuren
Een volwassen man in prachtkleed is sterk zwart-wit. De hals heeft een olijfgroene partij en de borst kan roze ogen. De lange lijn van voorhoofd naar snavel maakt de kop opvallend hoekig.
Volg de koplijn van kruin tot snavelpunt.
KIJK NAAR DE COMBINATIE
Bruin met dezelfde bouw
Het vrouwtje is bruin en veel minder contrastrijk. De krachtige driehoekige kop blijft echter herkenbaar. Vergelijk dus niet alleen de kleur: een bruine eend kan qua bouw duidelijk tot dezelfde soort horen als een zwart-witte buurman.
Zoek de overeenkomst in kop en snavel, niet in kleur.
VERGELIJKEN HELPT
Waar zit het verschil?
Zwarte zee-eend
Zee-eenden kunnen eveneens in groepen op zee liggen, maar hebben een andere kop- en snavelvorm. Een volwassen mannetje zwarte zee-eend mist het sterke zwart-wit van een eiderman.
Vergelijk het vogelprofiel02 · LUISTER EN VOLG HET GEDRAG
Luister naar de hele klank.
De baltsroep van het mannetje klinkt laag en bijna menselijk; de stem van het vrouwtje is ruwer. Dat verschil maakt het zinvol om een opname aan de juiste vogel en het juiste gedrag te verbinden.
Luister eerst naar de mannelijke baltsroep en vergelijk daarna met de rauwere vrouwtjesroep.
03 · LEES HET LANDSCHAP
Het landschap achter de ontmoeting.
Zout water vormt de kern van het leefgebied. In Nederland heeft het Waddengebied zowel een broed- als verblijfsfunctie; ook de mondingen van de Delta zijn relevant. Voor broeden worden onder meer eilanden, duinen en kwelders gebruikt. De zichtbare rustplek boven water en de bereikbare voedselbodem onder water horen bij één leefwereld.
Waddenwater
Ondiepe kustwateren verbinden eilanden en voedselbanken.
Bodemleven
De beschikbaarheid van schelpdieren helpt verklaren waar voedselzoeken zin heeft.
Droge broedplek
Een nest op land en voedsel onder water vragen om verschillende onderdelen van de kust.
Wat staat er op het menu?
Schelpdieren, krabben en andere kreeftachtigen vormen het voedsel. De snavelbouw past bij het verwerken van zulke prooien. Een duik zegt op zichzelf nog niet welke soort schelpdier gevonden is; daarvoor is direct zicht of onderzoek nodig. Wel kun je zien dat voedsel niet alleen op het wateroppervlak beschikbaar moet zijn, maar op een bereikbare bodem.
Een andere levensfase.
In Nederland worden eieren vooral van begin april tot begin juni gelegd. Het vrouwtje broedt op een nest op de grond, vaak in een losse kolonie. De broedduur is ongeveer vier weken. Kuikens kunnen al zwemmen lang voordat ze vliegen; vliegvaardigheid volgt pas na ruim twee maanden. Blijf bij openbare routes en vaar niet naar gezinnen toe om de jongen beter te kunnen bekijken.
04 · ELKE LEVENSFASE VERTELT IETS ANDERS
Het jaar van de eider.
Verken de maanden en lees wat er in de levenscyclus verandert. Ontdek wanneer de vogel broedt, trekt of overwintert.
Winter op zout water
Groepen benutten de kust en voedselbanken. Het aantal aanwezige vogels is niet gelijk aan het aantal Nederlandse broedvogels.
Broeden en eerste kuikens
De legperiode en jongenfase vragen rust op land en water. Groepen kuikens kunnen uit verschillende nesten bestaan.
Opgroeien
Jonge vogels ontwikkelen hun zwem- en voedselvaardigheden voordat ze volledig kunnen vliegen.
Verdeling langs de kust
Verplaatsingen brengen vogels naar geschikte voedsel- en wintergebieden. Het wateroppervlak laat maar een deel van de leefwereld zien.
Wintergemeenschap
Ook noordelijke vogels gebruiken zuidelijkere kustwateren. Bekijk duikgedrag en kopvorm vanuit een rustige openbare positie.
Een vogeljaar met verschillende plekken.
Veel noordelijke eiders trekken zuidwaarts langs Europese kusten. Dit is doorgaans geen trek tot diep in tropisch Afrika. Een deel blijft juist in of nabij het broedgebied overwinteren. Nederland ligt aan de zuidrand van de broedverspreiding.
Wintergroepen kunnen dus een andere samenstelling hebben dan de Nederlandse broedpopulatie. Aanwezigheid in januari vertelt niet waar dezelfde vogel in mei zal zijn.
05 · DE SAMENHANG ACHTER DE VOGEL
Een vogel boven water vertelt iets over de bodem.
De relatie met schelpdieren maakt de eider gevoelig voor veranderingen onder het oppervlak. Waterkwaliteit, bereikbaarheid van voedsel en menselijk gebruik van schelpdierbanken kunnen samen van belang zijn. Een kaart met alleen open water mist daardoor juist de laag die voor deze eend voedsel levert.
06 · VAN VOGEL NAAR EEN PASSEND GEBIED
Kies wat jij wilt ontdekken.
Kies een landschap dat je aanspreekt en ontdek waar je kunt wandelen en kijken.
Begin bij de leefwereld.
Gebruik de herkenning en kijktips hierboven voor je volgende wandeling.
Verken natuurgebieden op landschapNEEM JE NIEUWSGIERIGHEID MEE
Neem één vraag mee naar buiten.
- Vergelijk de kopvorm van een bruine en een zwart-witte vogel.
- Volg één vogel bij meerdere duiken zonder iedere duik als een gevangen prooi te tellen.
- Luister in een baltsgroep welke geluiden bij welke vogels horen.
- Bekijk een gezin alleen vanaf afstand en beschrijf of meerdere vrouwtjes en kuikens samen bewegen.
Observeer vanaf toegestane paden. Geef vogels rust bij nest- en verblijfplaatsen en speel geen lokgeluiden af.
VERDER KIJKEN
Vragen die je buiten kunt hebben.
Waarom ziet het vrouwtje er zo anders uit?
De geslachten hebben sterk verschillende kleden. Hun overeenkomst zit onder meer in de bouw van kop en snavel.
Is ieder vrouwtje met kuikens één gezin?
Nee. Vrouwtjes kunnen een crèche begeleiden met jongen uit meerdere nesten.
Is de eider een zoetwatereend?
De soort leeft vrijwel uitsluitend op zout water; Wadden en kustgebieden zijn belangrijk.
Kunnen kuikens meteen vliegen?
Nee. Ze kunnen vroeg zwemmen, maar worden pas ruim twee maanden later vliegvaardig.